Medya ve Çocuk
İletişim bir bilginin, bir görüşün ya da davranışın yayınlanması süreci olarak tanımlanmaktadır. İletişim araçları içerisinde yer alan Televizyon video ve bilgisayarların çocuk ve ergenler üzerinde nasıl etkilere sahip oldukları yıllardır psikologların ve diğer alanlardaki birçok bilim adamının ilgisini çekmiştir.
Geçmişte bir bireyin toplumsallaşma sürecinde ebeveynler, arkadaş grupları ve öğretmenler en etkili kurumlardı fakat gelişen teknoloji ve modernleşen toplumsal yapı ile beraber bir bireyin de toplumsal sürecinde belki de birçok değişiklikler yaşanmaya başlandı. Günümüzde televizyon, internet, sinema ve gazeteler en güçlü kitle iletişim araçlarıdır.
Özellikle televizyon, hem görsel hem de işitsel anlamda büyük bir etkiye sahip, güçlü bir iletişim aracıdır. Televizyon bilgi verme ve eğlendirme gibi işlevlere sahip olması ve hemen her evde bulunması, kolay ulaşılabilir bir araç olması sebebiyle çocuklar tarafından erken yaşlarda kullanılmaya başlanır. Televizyonun sahip olduğu olumlu hizmetlerinin yanı sıra bilinçli bir şekilde kullanılmadığında çocuğun fiziksel, sosyal ve psikolojik gelişiminde birçok olumsuz etkisinin olduğu birçok araştırma bulgusu olarak yer almaktadır.
Fiziksel Etkileri
Saatlerce televizyon karşısında hareketsiz oturan çocuklarda beden gelişiminin yetersiz ve sağlıksız olduğu bilinmektedir. Ayrıca bu çocukların obezite riski çok daha yüksektir. Hareketsiz bir şekilde saatlerce oturmanın çocuk üzerinde huzursuzluk, dürtüsellik ve sinirlilik meydana getirdiği, çocukların beslenme ve sindirim gibi fonksiyonlarında bozukluklara ve bazı göz rahatsızlıklarına yol açtığı bulgular arasında yer almaktadır.
Psikolojik Gelişime Etkileri
Çocuklar ergenlerden farklı olarak sahip oldukları zihinsel süreçlerindeki özelliklerinden dolayı izlediklerini yetişkinler gibi algılayamazlar ve bu sebeple gördüklerini yetişkinlerden daha farklı bir biçimde değerlendirir ve bundan etkilenirler. Çocuklar, kurmaca ve gerçek arasındaki farkı çoğu kez yetişkinler kadar kolay bir biçimde algılayamazlar. Bir çok açıdan çocuklar televizyon karşısında yetişkinlere oranla daha korunmasız durumdadırlar.
Sosyal Gelişime Etkileri
İlk çocukluk dönemlerinden itibaren çocuklar, kendilerine model olarak seçtikleri televizyondaki dizi kahramanlarının özelliklerini günlük yaşamlarına ve oyunlarına yansıtmaya başlarlar. Bunun yanı sıra, çocukların sosyal roller ve cinsiyet rollerini edinimlerinde de televizyonun yadsınılmaz bir yeri vardır. Bir çocuğun bir şeyi öğrenmesi için onu görmesi, model alması için yeterlidir. Çocuk televizyondaki karakterin davranışını gözlemlediği takdirde, benzer bir durumla karşılaştığında gördüğü davranışa benzer bir davranış ortaya koyar. Bu bilgilerden hareketle televizyonun, çocuklara sunduğu kadın ve erkek modelleriyle çocuklar için birer örnek olduğu görülmektedir.
Ayrıca olumsuz televizyon programları seyretmenin; çocuklarda davranış bozukluklarına, şiddete başvurma ve karşılaştıkları sorunların çözümünde şiddete yönelmeye neden olmaktadır.
Fiziksel Şiddete Başvurma ve Televizyon
Son yıllarda çocuklarda fiziksel şiddete başvurma ve saldırganlık davranışının artmasında en önemli faktörlerin başında televizyon programları gösterilmektedir. Farklı araştırmaların bulguları gösteriyor ki şiddet içeriği yoğun olan programları izleyen çocuklar daha yüksek oranda şiddete başvuruyorlar ve fiziksel şiddeti çözüm olarak görüyorlar. Bu içerikteki televizyon programlarının izlenmesinin çocuklarda görülen saldırgan davranışlar arasında yakın bir ilişki olduğu kanıtlanmaktadır.
Çünkü çocuklar, televizyonda izlenilen programlar aracılığıyla şiddeti bir yol olarak öğrendiklerinde ve geçerli, kabul edilebilir olduğunu düşündüklerinde; bu tür davranışlara yönelme eğilimleri çok daha fazla olmaktadır. Bu sebeple çocuğu izleyeceği ve karşılaşacağı olası tüm şiddet olgularının olumsuz etkilerinden korumak ailenin sorumluluğundadır.
Televizyonun Çocuklar Üzerindeki Olumsuz Etkisini En Aza İndirebilmek İçin Ailelere Düşen Görevler
Hem fiziksel hem de psikososyal açıdan sağlıklı çocuklar yetiştirmek demek topluma sağlıklı ve faydalı bireyler kazandırmak demektir. Eğer aileler çocuklarını televizyonun zararlı etkilerinden korumak istiyorlarsa önce medya iletişim araçları ve bunların çocuk psikolojisi üzerinde ne gibi etkileri olduğu hakkında bilgi edinmeli ve bilinçli ebeveyn olmak zorundadırlar.
Bunun için öncelikle çocuğa iki yaşından önce televizyon izletmemek ve televizyonu bebek bakıcısı olarak kullanmamak faydalıdır. Bebekler küçük yaşlarda televizyondan gelen mekanik uyarılar yerine ona temel bakım veren anne göz teması kurarak konuşmalı, sevgisini ve onun değerli olduğunu hissettirmeli, onunla oyunlar oynamalı, birlikte şarkı söylemelidir.
Ebeveyn olarak da televizyon izlemek yerine birlikte zaman geçirecek aktivitelerde bulunmaları elbette daha faydalıdır fakat çocuk televizyon izleyecekse aile ile birlikte izlemeli ve içeriğinin olumlu, olumsuz yönleri birlikte tartışılmalı, gerçek yaşamda olmayacak yönler anlatılmalıdır. Ebeveynler kendi medya seçimleri ile çocuklarına iyi bir örnek teşkil etmek zorundadırlar; kendi araların ne kadar süre televizyon izleyeceği ve seçilecek programlar hususunda fikir ve tutum birliği içinde hareket etmeleri gerekmektedir. Çocukların yatak odalarında televizyon ve bilgisayar bulundurmamaları gerekmektedir.
Çocukların reklamlarda görerek istedikleri ama onlar için uygun olmayan şeylerin neden uygun olmadığı ve alınamayacağı konusunda çocuğa gerekli açıklama yapılmalı ve bu konuda tutarlı olunmalıdır. Medyada çocuk gelişimine zararlı etkisi olacak bir program görüldüğünde mutlaka RTÜK’ e bildirilmelidir. ( Telefon: 4441178, elektronik adres: ( www.rtuk.gov.tr ) ya da ( rtuk@rtuk.gov.tr ) Bu bir reklam ise ( www.sanayi.gov.tr ) adresinden Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Reklam Özdenetim Kuruluna da başvurulmalıdır.)
